یاشاسین آذربایجان

 

ارگ قلعه سی تبريز شهری نين  اورتاسيندا بويلانان يوكسك بير بنادير . بو بنانی تيكديرن ، آديندان معلوم اولان كيمی آذربايجان ايلخانلاری وزير لريندن اولان « تاج الدين عليشاه تبريزی » اولموشدور .

بؤيوك آذربايجان ايلخانی شاهی غازان خان (سلطان محمود ) ۷۰۳ هـ . ق . ده دونيادان گئدركن قارداشی اولجايتو ( سلطان محمد خدابنده ) شاهليق تاختينا اوتوردو . غازان خانين لياقت لی ، بيليك لی ، علم و ادب و طب ساحه سينده مهارت و اعتبار قازانان وزيری خواجه رشيد الدين فضل اله همدانی اولجايتو يانيندادا وزير ليك مقامينی حفظ ائده رك قالدی و بؤيوك « جامع التواريخ » اثرينی و نئچه باشقا مهم تأليف لرينی ياراتماغا ادامه وئردی . بو زامان جواهر و قيمت لی داشلار دلالی اولان تاج الدين عليشاه تبريزی آدلی بير انسان سياست صحنه سينده ظاهر اولدو . خواجه عليشاهين علمی چوخ دگيلديرسه ، آنجاق چوخ باجاريقلی و لياقت لی و چوخدا زيرنگ بير آدام ايدی . او تئزليگ ايله ترقی ائديب اولجايتونون ايكينجی وزيری خواجه سعد الدينی مئدان دان چيخاراراق اونون يئرينی دوتوب ايكينجی وزير عنوانی نی تاپدی .

بو ايشده خواجه رشيد الدين ده اونا كؤمك ليك ائتدی . لاكن خواجه عليشاه رقيب سيز قالماق اوچون خواجه رشيد الدين ايله مبارزه يه باشلادی .

اولجايتو اؤلركن ، ابو سعيد بهادر ( ۷۱۶ هـ . ق ) ده سلطنته يئتيشدی و هر ايكی وزير يئنه ده مقام لارينی ساخلاديلار . آنجاق خواجه عليشاه چوغوللوق و سعايت دن ال گؤتورمدی تا اينكه ابو سعيد بهادر ۷۳ ياشی اولان خواجه رشيد الدينی اولجايتويا زهر وئريب اؤلدورمك اتهامی ايله اؤلدوتدوردو (۷۱۸‌ هـ . ق )‌ .

ايندی تك وزير ليك مقاميندا اوتوران تاج الدين علشاه عدالت گؤسترمگه و چوخلو معظم و هوندور بنا لر سالديريب يادگار قويماغا باشلادی . او اولجايتو زامانی دا سلطانيه ده بو جور عظمت لی بنا لر قوردوروب شاهين نظريی جلب ائتميشدی . تبريز ده چوخلو مدرسه لر ، خانقاه لار و مچيدلر سالديريب و چوخلو مستغلات دا اونلار اوچون وقف ائتدی . او جمله دن همان « مسجد عليشاه » آدی ايله مشهور اولان مچيد دير . سونرا خواجه عليشاهين جنازه سيده او مچيدين يانيندا دفن اولوندو . « حمداله مستوفي »‌‌ اؤز « نزهت القلوب » اثرينده يازير كی : « خواجه تاج الدين عليشاه تبريزی نارميان محلله سينين خارجينده بؤيوك بير « جامع مچيدی » سالديرميشدی كی اونون صحنی نين اوزونلوغو  ۲۵۰ آرشين ( گز ) و ائنی ۲۰۰ آرشين ايدی »

تبريزده تاريخ بويو اوز وئره ن  زلزله لر نتيجه سينده چوخلو تاريخی بنا لر خراب اولدوقدا ( مسجد عليشاه ) دا خراب اولوب آرادان گئتدی . آنجاق اونون اوجا محرابی بؤيوك بير قلعه اثری كيمين قاليب تاريخ بويو چوخلو ماجرا لره شاهد اولدو . بو بنا ( ۸۱۶ ــ ۷۳۶ هجری ) ايللر آراسيندا تيكيليب تكميل اولموشدور .

بو جامع مچيدينی گؤرن سياح لار اؤز اثرلرينده اونو چوخ تحسين و تمجيد ايله خاطرلاميشديلار . او جمله دن معروف مراكش لی سياح « ابن بطوطه » آدی ايله مشهور اولان « ابو عبداله محمد بن عبداله » هجری ۸ ــ نجی عصرده چوخ مملكت لره ، او جمله دن ايرانا مسافرت ائتميش و اؤز « تحفة الانظار في غرائب الامضار و الاسفار » آدلی سياحت نامه سينده سلطان ابو سعيد زامانی تبريزده گؤردوگو بو مچيد باره سينده يازيركي :

« وزير عليشاه جيلان تبريزی نين سالديرديغی مچيده يئتيشديم . بو مچيدين صحنی مرمر و ديوارلاری كاشی ايله دؤشنميش و هر ياندا گل و ياسمن اكيلميش . هر گون ايكيندی چاغی ( عصر ) اوردا ياسين قرائت اولونوردو . »

بو مچيدين كرپيچ لری ياريم آرشين اوجاليغيندا اولموش ، كتيبه لرده قرآن آيه لری گؤزل خط لر ايله تمامی ايله يازيلميشدير . زلزله لردن كئچنده اونون بير قسمتی ده عثمانی عسگر لری توسطی ايله خرابلاندی . مسجدين ايكی طرفينده ايكی هوندور ( اوجا ) مناره ده وارايميش . بو مچيد صفويه زامانی تبريزده اولان ۲۵۰ مچيدين هاميسيندان بؤيوك ايميش . آمما بورانين ارك ( ارگ ) آدی ايله معروف اولماسينين سببی نه دير ؟

ارگ ( ارك ) لغت ده حؤكومت ( يا شاه ) اوتوران بؤيوك قلعه ايچينده قراردوتان بير كيچيك قلعه يه دئييلير . قاجار لار زمانی بو مچيد و اطرافيندا اولان بنا لر انبار و قزاق لارين اقامت لری اوچون استفاده اولوندوغو اوچون ارك آدی ايله مشهور اولموشدور .

۲۰ ــ نجی عصرين اول لرينده ايسه اونون اطرافيندا آغاج لار اكيب باغ شكلينه دوشموشدور .

 

 

يئنی يول

آذربايجان مدنيت جمعيت نين ادبی ـ بديعی مجموعه سی

قيش  ۱۳۶۱

 

 

یازان: علی تبریز لی * 87/08/22 ساعات 22:10 * تاریخ | ثابیت لینک

 

بسم الله الرحمن الرحیم

 

باغیشلیان مهربان آللهین آدینا 

 

 ***

 

 الحمد لله رب العلمین 

 

حمد اللها که اهل عالمین پروردگاری دیر

 

***

 

 الرحمن الرحیم

 

باغیشلیان و رحم ائدن دیر

 

***

 

ملک یوم الدین

 

دین (حساب و جزا) گونونون صاحبی دیر

 

***

 

ایاک نعبد و ایاک نستعین

 

پروردگارا، تکجه سنه عبادت ائدیریک و تکجه سندن یاردیم ایستیریک

 

***

 

اهدنا الصراط المستقیم

 

بیزی دوز یولا هدایت بویور

 

***

 

صراط الذین انعمت علیهم غیر المغضوب علیهم ولا الضالین

 

او کسلرین یولونا کی اونلارا نعمت وئریبسن، نه او کسلرین یولونا کی اونلارا

 

آجیقلانیبسان و نه حق یولوندان چیخمیشلارین یولونا  

 

 

 

 

یازان: علی تبریز لی * 87/08/05 ساعات 22:30 * قرآن کریم (تورکی ترجمه سی ) | ثابیت لینک